تاریخ انتشار:

فنون و تکنیک های عذر خواهی درحقوق بین الملل


بخش اول
با انجام فعل متخلفانه از سوی  یک دولت که عمل او منجر به ایراد خسارت بر دولت دیگری شده است،«مسؤولیت بین المللی دولت »شکل می گیرد.از آنجا که مسؤولیت بین المللی دولت، با ادعاها و انکارهای متعدد دیگردولت ها  همراه بوده و ممکن است قضاوت بین المللی در مورد آن دارای اّشکال متعددی باشد؛اولین گام که معمولاً اقدامی سیاسی و دیپلماتیک است، این است که دو دولت تلاش دارند تا بمنظور حل و فصل اختلاف پیش آمده بهترین و ساده ترین راه حل موجود را پیدا نمایند که این موضوع اغلب با صدوراعلامیه ها و مکاتبات دیپلماتیک حاصل می شود.یکی از راههای جبران خسارت که معمولاً در خلال مکاتبات دیپلماتیک از سوی دولت خسارت دیده درخواست می شود، این است که دولت متخلف باید از حادثه پیش آمده «عذر خواهی رسمی»نموده و یا به پرداخت غرامت تَن در دهد.با اینحال درخواست عذرخواهی از دولت متخلف،آنگونه که تصور می شود،همیشه آسان و ساده نیست.
هرچند در عرصه بین المللی، «عذر خواهی رسمی» دولت ها از یکدیگر به خاطر وقوع یک رویداد،از نظر دیپلماتیک، اقدامی قابل ستایش و تحسین بر انگیز است.با این حال از نظر حقوقی می تواند پیامد های متعددی برای دولت عذر خواهی کننده در پی داشته باشد.از این منظر عذر خواهی محل تلاقی،دو حوزه سیاست و حقوق در روابط بین المللی محسوب می شود.
در حیات بین المللی درست مانند یک زندگی طبیعی، اعلام عذر خواهی تبعات سیاسی حادثه تاسف بار را خنثی می کند؛ ولی باید این نکته را هم مد نظر داشت که اعلام «عذر خواهی» می تواند تلویحاً به منزله پذیرش «مسؤولیت حقوقی» دولت متخلف تلقی شود.از یک سو،عذرخواهی می تواند در تحقق اهداف و منافع دیپلماتیک مؤثر واقع شده و مانع بروز اختلافات پیچیده حقوقی شود.اما از دیگر سو،عذر خواهی می تواند منافع حقوقی گسترده ای برای دولت زیان دیده در پی داشته باشد، در حالیکه دستاوردهای دیپلماتیک آن را هم منتفی نسازد.
دولت خسارت دیده ای که عذر خواهی دولت متخلف را مطالبه می نماید ؛هدفش از این درخواست معمولاً تحقق سه هدف اصلی است:
1- واداشتن دولت خاطی بر اقرار به اینکه حادثه ای«واقعاً» بوقوع پیوسته است.(چرا که بارها مشاهده شده است بعضاً وقوع  یک حادثه مورد انکار و یا تشکیک دولت متخلف قرار گرفته است).
2- پذیرش و تثبیت مسوولیت بین المللی دولت خاطی
3- وادار کردن دولت متخلف به عذر خواهی و اخذ تضمین از اینکه حادثه اتفاق افتاده،دیگر تکرار نخواهد افتاد.
بهترین و مقبولترین  شکل عذر خواهی برای کشوری که دچار خسارت شده است، این است که عذر خواهی می بایست حالت مکتوب و رسمی داشته و از سوی مقامات عالیرتبه اعلام گردد. مضافاً ،چنین عذر خواهی می بایست در سطح همتایان بین المللی مقامات مکاتبه گردد.این در حالی است که دولت متخلف همواره تلاش دارد تا در حد ممکن از ایجاد شرایط سه گانه فوق اجتناب نماید. نتیجه نهایی از توقعات و انتظارات طرفین معمولاً منجر به ایجاد تعادلی در بین خواسته هایشان می شود.حصول تعادل منوط به میزان پیچیدگی و ابهام موجود در نحوه عذر خواهی می باشد.
ماهیت عذر خواهی در روابط بین المللی دولت ها به این صورت است که دولت متخلف، بدلیل حادثه روی داده، از دولت زیان دیده عذر خواهی نموده و تاثر و تاسف خود از حادثه را به آن دولت اعلام می نماید. برای مثال زمانی که به نحوی از انحاء کشتی  و یا هواپیمای متعلق به دولت زیان دیده از سوی دولت متخلف غرق شده و یا سقوط می کند و یا زمانی که شهروندان ساکن در مجاورت مرز یک دولت توسط نیروهای مرزبانی دولتی دیگر مورد حمله قرار می گیرند و بعضاً کشته می شوند، عذر خواهی رسمی و علنی  دولت متجاوز،اولین خواسته دولت زیان دیده می باشد.
در ساده ترین حالت، دولتی که مسوولیت خود در قبال حادثه را پذیرفته است، انتظار می رود بدون ابهام و با صراحت، از دولت زیان دیده عذر خواهی نماید.در چنین حالتی  دولتی که عذر خواهی خود را به صورت رسمی اعلام نموده است،در حقیقت مسوولیت حقوقی حادثه را پذیرفته است.
عذرخواهی متقابل روسای جمهور صربستان و کرواسی در سال 2003( بدلیل فجایعی که در فواصل سالهای 1991-1995 در جنگی که منجربه تجزیه یوگسلاوی شد) را می توان عذر خواهی بدون قید و شرط و کامل دانست.رئیس جمهور صربستان، مارویچ  در اعلامیه اش اینگونه تصریح کرد:من بعنوان رئیس جمهور صربستان قصد دارم از تمامی شهروندان کرواسی بدلیل خسارت هایی که در طول جنگ از سوی شهروندان صربستان بر آنها تحمیل شده است عذر خواهی نمایم.در پاسخ به این عذر خواهی رئیس جمهور کرواسی  نیز اعلام کرد: من نیز بعنوان رئیس جمهور کرواسی از تمام خسارت ها و آسیب های  غیر قانونی که در طول جنگ از سوی مردم کرواسی بر علیه مردم صربستان  تحمیل شده است عذر خواهی می کنم.
عنصر اساسی در عذر خواهی بدون قید و شرط(عذر خواهی مطلق) این است که این نوع عذر خواهی صراحتاً در قبال حادثه و رویدادی مشخص اعلام می گردد.عذر خواهی در قبال یک حادثه، تنها ابراز تاسف از اینکه چرا آن حادثه اتفاق افتاده است، نیست؛ بلکه اقرار به این موضوع است که حادثه ای روی داده و مسوولیت آن متوجه دولت مسبب حادثه است. در اغلب موارد،عذر خواهی در قبال یک حادثه ای، صرفاً به منزله همدردی با دولت زیان دیده  است.در اینصورت اعلام عذر خواهی به معنی پذیرش مسئوولیت حقوقی از سوی دولت عذر خواهی کننده نیست.احساس تاسف و همدردی با فردی که دچار خسران شده است، به هیچ وجه به این مفهوم نیست که تمامی مسوولیت های حادثه بر عهده فرد عذر خواهی کننده است. در عالم واقع نیز به وفور شاهد بوده ایم که افراد در مقابل حوادث و رویداد های متعدد از یکدیگر عذر خواهی کرده و با همدیگر احساس همدردی می نمایند؛ ولی این عذر خواهی و همدردی هرگز به معنی پذیرش مسوولیت حادثه از سوی فرد عذر خواهی کننده نیست.اینکه در قبال یک حادثه کیفیت و نوع عذر خواهی چگونه باید باشد،به ابعاد و گستردگی حادثه روی داده بستگی دارد.
زمانی که کشتی متعلق به یک دولت علی رغم حضور کشتی های دولت دیگر در مجاورت آن دچار سانحه شده و غرق می شود ،عذر خواهی از دولت سانحه دیده می تواند به طرق گوناگونی بعمل آید.
غرق شدن کشتی مزبور الزاماً به این مفهوم نیست که کشتی های دولت دیگر موجب بروز سانحه بوده اند,چرا که غرق شدن کشتی ممکن است به دلایلی همچون برخورد با صخره،یا پوسیدگی بدنه کشتی و یا وجود شکافی در بدنه آن باشد.حادثه ای اینچنینی، طرق متعددی را برای عذر خواهی پیش روی دولتی که کشتی های آن در مجاورت کشتی غرق شده بوده اند، قرار می دهد. ضمن احتمال پذیرش مستقیم مسوولیت حقوقی غرق شدن کشتی از سوی دولت عذر خواهی کننده،عمل دولت موخر می تواند صرفاً اظهار همدردی با قربانیان حادثه تلقی شود.با اینکه اعلام عذر خواهی به طریقه فوق، می تواند راه را برای تبادل نظرات دیپلماتیک مفتوح نماید؛ ولی چنین عذر خواهی به طور کلی با پذیرش مسئوولیت حقوقی حادثه از سوی دولت عذر خواهی کننده متفاوت است.
دولتی که خود را به دلیل وقوع حادثه ای مستحق عذر خواهی می داند، انتظار دارد دولت متخلف به صراحت اعلام نماید که «در قبال» فلان حادثة  مشخص متاسف بوده و عذر خواهی می نماید. استفاده از واژگانی همچون «عذرخواهی برای»  و «عذر خواهی به خاطر» ،  از سوی دولت متجاوز، ،دارای  مفهوم واحدی بوده و به طور ضمنی مسئوولیت حقوقی دولت متخلف را در پی دارد.«اظهار تاسف» ،«افسوس»  و یا« محکومیت » حادثه و یا تجاوز، اغلب برای دولت زیان دیده رضایت بخش نیست.اظهار تاسف با عذر خواهی، بعضاً دارای شباهت های زیادی هستند و به طور مشخص این دو واژه است که بیشترین ارتباط و قرابت معنایی را با یکدیگر دارند. در سال 1998زمانی که امپراطور ژاپن آکیهیتو   به دلیل  کشتارهای وحشاینه در طول جنگ جهانی دوم اظهار تاسف کرد،این اظهار تاسف مترادف با عذر خواهی تلقی نشد.اظهار تاسف از سوی وی، به منزله اعلام عذر خواهی به خاطر سبعیت های اعمال شده  از سوی دولت ژاپن در طول جنگ جهانی دوم نبود. این اظهار تاسف می توانست تاسف از وحشیگری های سایر دولت ها نیز تفسیر شود.
ترجمه:ناصر صمدی-دانش آموخته حقوق بین الملل

این مطلب ترجمه ای است ازمقاله پروفسور جیمز وات با عنوان  the art of the apology که در کتاب International Responsibility Today: Essays in Memory of Oscar Schachter  , Martinus Nijhoff Publishers به چاپ رسیده است.

 

دیدگاه شما


Incorrect please try again

تازه های سایت